ชุดฮอฟมันน์: แยกน้ำด้วยไฟฟ้า
ลากภาพซ้าย–ขวาเพื่อดูรอบชุดทดลอง หรือใช้ Shift + ← → หมุนทีละ 15°
ตั้งกระแสแล้วกดเริ่มจ่ายไฟ แหล่งจ่ายไฟฟ้ากระแสตรงจะจ่ายไฟผ่านแอมมิเตอร์ไปยังขั้วไฟฟ้าแพลทินัม หยุดเป็นช่วง ๆ แล้วกดบันทึกผล
ปฏิกิริยาและการคำนวณ
ปฏิกิริยาที่ขั้วไฟฟ้า
2H₂O + 2e⁻ → H₂ + 2OH⁻ แอโนด (+) หลอดขวา
2H₂O → O₂ + 4H⁺ + 4e⁻ รวม 2H₂O → 2H₂ + O₂
ประจุไฟฟ้า
จำนวนโมลของแก๊ส (F = 96,485 C/mol)
ปริมาตรที่ 25 °C 1 atm
แบบจำลองอย่างง่าย: ประสิทธิภาพกระแส 100% แก๊สอุดมคติ ไม่คิดไอน้ำและแก๊สที่ละลายในน้ำ
คีย์ลัด
ตารางบันทึกผลและกราฟปริมาตรแก๊สกับประจุไฟฟ้า
| ครั้งที่ | I (A) | t (นาที) | Q (C) | n(H₂) (mol) | n(O₂) (mol) | V(H₂) (cm³) | V(O₂) (cm³) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ยังไม่มีผล กดเริ่มจ่ายไฟ หยุดเป็นช่วง ๆ แล้วกดบันทึกผล หรือกดจุดตรวจ 0.5 A 10 นาที | |||||||
อธิบายสิ่งที่เห็น
ทำไมต้องเติมโซเดียมซัลเฟต
น้ำบริสุทธิ์มีไอออนน้อยมากจึงนำไฟฟ้าได้แย่ เติมโซเดียมซัลเฟตเล็กน้อยให้มีไอออน Na⁺ และ SO₄²⁻ พาประจุในสารละลาย ไอออนทั้งสองไม่ถูกแยกที่ขั้วไฟฟ้า เพราะน้ำรับและให้อิเล็กตรอนได้ง่ายกว่า แก๊สที่ได้จึงมาจากน้ำ
แต่ละขั้วรับหรือให้อิเล็กตรอนเท่าไร
แคโทดต่อกับขั้วลบ น้ำรับอิเล็กตรอน 2 ตัวได้ไฮโดรเจน 1 โมเลกุล แอโนดต่อกับขั้วบวก น้ำให้อิเล็กตรอน 4 ตัวได้ออกซิเจน 1 โมเลกุล อิเล็กตรอนที่ไหลผ่านวงจรเท่ากันทั้งสองขั้ว ไฮโดรเจนจึงเกิดเป็น 2 เท่าของออกซิเจนเสมอ ตรงกับสมการรวม 2H₂O → 2H₂ + O₂
จากประจุไฟฟ้าถึงจำนวนโมล
ประจุ Q = It อิเล็กตรอน 1 โมลมีประจุ 96,485 C (ค่าคงตัวฟาราเดย์ F) จำนวนโมลอิเล็กตรอน = Q ÷ F จึงได้ n(H₂) = Q ÷ 2F และ n(O₂) = Q ÷ 4F กราฟปริมาตรกับประจุจึงเป็นเส้นตรงผ่านจุดกำเนิด ไม่ว่าจะใช้กระแสเท่าใด
กระแสมากขึ้น แก๊สเกิดเร็วขึ้น แต่ประจุเท่ากันได้แก๊สเท่ากันเสมอ ลองใช้ 0.2 A กับ 1.0 A แล้วบันทึกที่ Q ใกล้กัน
จากจำนวนโมลถึงปริมาตร
ที่ 25 °C และ 1 atm แก๊ส 1 โมลมีปริมาตร 24.47 dm³ ตัวอย่าง 0.5 A นาน 10 นาที ได้ Q = 300 C, n(H₂) = 300 ÷ (2 × 96,485) = 1.55 × 10⁻³ mol, V(H₂) = 1.55 × 10⁻³ × 24.47 = 0.0380 dm³ = 38.0 cm³ และ O₂ = 19.0 cm³
ในห้องเรียนจริงและข้อจำกัดของแบบจำลอง
ช่วงแรกออกซิเจนจะน้อยกว่าครึ่งหนึ่งเล็กน้อย เพราะออกซิเจนละลายน้ำได้มากกว่าไฮโดรเจน แก๊สในหลอดยังมีไอน้ำปน และความดันของลำน้ำในหลอดกลางทำให้แก๊สถูกอัดเล็กน้อย แบบจำลองนี้ไม่คิดผลเหล่านี้ และแรงดันบนจอแหล่งจ่ายเป็นแบบจำลองอย่างง่าย (2.1 V + 16 Ω × I)
ทดสอบแก๊ส: เปิดก๊อกหลอดซ้ายจ่อไม้ขีดไฟ ไฮโดรเจนติดไฟมีเสียงดังป๊อก เปิดก๊อกหลอดขวาจ่อธูปที่ลุกเป็นถ่านแดง ออกซิเจนทำให้ลุกเป็นเปลว ไฮโดรเจนติดไฟง่าย ให้ครูเป็นผู้ทดสอบ
ตรวจความเข้าใจ
1จ่ายกระแส 0.5 A นาน 10 นาที ประจุไฟฟ้าที่ผ่านเท่าใด
Q = It = 0.5 × (10 × 60) = 300 C ต้องเปลี่ยนเวลาเป็นวินาทีก่อน
2แก๊สไฮโดรเจนเกิดที่ขั้วใด
ที่แคโทด น้ำรับอิเล็กตรอน 2H₂O + 2e⁻ → H₂ + 2OH⁻ จึงได้แก๊สไฮโดรเจน
3ทำไมปริมาตรไฮโดรเจนเป็น 2 เท่าของออกซิเจน
อิเล็กตรอนจำนวนเท่ากันไหลผ่านทั้งสองขั้ว ได้ H₂ = Q ÷ 2F และ O₂ = Q ÷ 4F โมลของ H₂ จึงเป็น 2 เท่า และที่อุณหภูมิกับความดันเดียวกัน ปริมาตรก็เป็น 2 เท่าด้วย
4ประจุไฟฟ้า 965 C ผ่านเซลล์ ได้แก๊สออกซิเจนกี่โมล
n(O₂) = Q ÷ 4F = 965 ÷ (4 × 96,485) = 2.5 × 10⁻³ mol (5.0 × 10⁻³ mol คือไฮโดรเจน)
5จ่ายกระแส 1.0 A นาน 193 วินาที ได้แก๊สไฮโดรเจนกี่ cm³ ที่ 25 °C 1 atm
Q = 193 C, n(H₂) = 193 ÷ (2 × 96,485) = 1.0 × 10⁻³ mol, V = 1.0 × 10⁻³ × 24.47 dm³ = 24.5 cm³
6เพิ่มกระแสจาก 0.5 A เป็น 1.0 A โดยให้ประจุที่ผ่านเท่าเดิม ปริมาตรไฮโดรเจนเป็นอย่างไร
ปริมาณแก๊สขึ้นกับประจุ Q เท่านั้น กระแส 2 เท่าทำให้ได้ประจุเท่าเดิมในเวลาครึ่งหนึ่ง